Dünya borç yükü altında eziliyor: Önceki üç dönem krizle sonuçlandı, şimdi nereye?

Merhabalar,

Son 50 yılda, küresel ekonomiyi aşağıya çeken dört borç dalgası yaşandı – bunlardan üçü krizle sonuçlandı.

Latin Amerika, 1980’lerde kayıp bir on yıl yaşadı, Asya 1990’larda sert bir durgunluk yaşadı ve 2008 küresel finans krizi dünya çapında şok dalgalarına neden oldu.

2010’da başlayan dördüncü dalganın kaderi henüz belirlenmedi. Ancak kanıtlar, tarihin zaten tekrarladığını gösteriyor.

Hükümetler, hanehalklarını finansal destekle ayakta tutmak için borçlanma kurallarını çiğneyerek pandemi sırasında kamu borcunu artırdı.

Sonrasında borçlanma sorunu, küresel ekonominin toparlanmasıyla hafifledi, ancak şimdi tekrar kendini gösterdi.

Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel kamu borcunun 2005 yılında gayri safi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık %20’si seviyesinden, on yıl sonunda neredeyse küresel ekonominin büyüklüğüne eşit hale gelmesi yolunda olduğuna inanıyor.

Hükümetler, hanehalkları ve işletmeler tarafından biriktirilen borçları içeren toplam borç, şu anda Institute of International Finance (IIF) tarafından belirtildiğine göre 307 trilyon dolar seviyesinde ve 2023’ün ilk altı ayında 10 trilyon dolar arttı.

Pandemi kaynaklı kapanışların sona ermesiyle birlikte pandemi sonrası borç oranlarında yaşanan düşüş artık sona erdi ve son dönemdeki artışın beşte dördü ABD ve İngiltere gibi gelişmiş ekonomiler tarafından yaratıldı.

Aynı zamanda, küresel büyüme yavaşlıyor, bu da ülkelerin borçları sürdürülebilir bir yolda tutmak için ekonomik pastayı genişletmeye güvenemeyeceği anlamına geliyor.

IMF’nin son küresel görünümü raporunda, birçok ülkenin artık eskiden olduğu büyüme hızının yarısı kadar büyümeye yolunda olduğu ve dünyayı ekonomik şoklara ve “pandemi ve savaştan kaynaklanan yaraları aşmanın azalmış fırsatlara” maruz bıraktığı konularında uyardı.

IIF’de direktör olan Emre Tiftik, ülkelerin borca bağımlı hale geldiğine inanıyor.

“Şu anda çoğu ülkenin, tamamen borca dayalı bir büyüme modeli olduğunu görüyoruz,” diyor.

“Ve bu borçlanma yavaşladığında, daha az büyüme görüyoruz. Orta ve uzun vadede bunun büyük, olumsuz sonuçları oluyor, bu yüzden endişeliyiz. Özellikle bu borç birikiminin hızı son derece yüksekse.”

Borç her zaman dizginlenemez

Yüksek faiz oranları, vergi gelirleri ile kamu harcamaları arasındaki farkı kapatmak için hala büyük miktarlar borç almayı sürdüren bazı ülkelerin borç ödemeleri maliyetini hızla yükseltti.

Bu, hem bankacıları hem de ekonomistleri endişelendirmekte.

JP Morgan’ın CEO’su Jamie Dimon, geçen hafta dünya genelinde borcun çok yüksek olduğu konusunda uyardı:

“Mali duruma ve mali harcamalara bakıyorum – şimdiye kadar sahip olduğumuz en yüksek hükümet borç seviyeleri eşliğinde bu barış zamanında daha önce hiç olmadığı kadar yüksek. Bu durumu merkez bankaları ve hükümetlerin yönetebileceği hissi var ama ben dikkatliyim.”

Allianz’ın baş ekonomi danışmanı Mohamed El-Erian, borç hesabının ülkeleri eşit bir şekilde vurmayacağını söylüyor. “Borç yükleri dünya genelinde artarken, sonuçlar oldukça farklılık gösteriyor,” diyor.

“Bazı ülkeler, özellikle sağlam orta vadeli büyüme potansiyeline ve derin finansal piyasalara ve para birimlerinin küresel kabulü gibi yapısal avantajlara sahip oldukları için daha ağır borç yüklerini ele almada oldukça iyi bir konumda. “Diğerleri ise zaten kırılma noktasında veya çok yakınında, ağır ve artan borç servisini karşılamak için dışsal veya içsel kaynaklardan yoksun.”

Bu kırılma noktasındaki ülkeler arasında, uluslararası borç piyasalarına erişimi olmayan birçok gelişmekte olan ekonomi bulunuyor.

Tiftik, pandemi sırasında Dünya Bankası tarafından en yoksul ve en savunmasız olarak tanımlanan 73 ülkenin sadece ikisinin bu yıl dış borç alabilme yeteneğine sahip olduğunu söylüyor.

“Sadece Moğolistan ve çok yakın zamanda Özbekistan bu ay uluslararası borç piyasalarından sermaye toplayabilme yeteneğine sahipti,” diyor. “Diğerleri erişimi yok.”

Tiftik: “Bazı Afrika ülkelerinde, hükümet gelirlerinin %50’sinden fazlası faiz giderlerine gidiyor” diye de ekliyor.

Yükselen faiz oranları, bu yıl borcun geri ödenmeyen kısmının IIF’in belirttiğine göre 2019 yılındaki 330 milyar dolarlık seviyeden bu yıl rekor 550 milyar dolara çıktı.

Bu, dolaşımdaki borcun %1’in altında bir kısmını temsil etse de, daha fazla ülkenin borç altında boğulduğu açık bir trend olarak görülüyor.

Dünya Bankası’nın Baş Ekonomisti Ayhan Kose, ülkelerin iflas etmese bile, birçok ülkenin zaten bir “sessiz borç krizi” içinde olduğunu söylüyor; yıllarca süren borçlanma, ülkeleri iflasın eşiğinde bırakmakta.

Dolar cinsinden borç, yükselen faiz oranlarının ve küresel ekonomi hakkındaki endişelerin, gelişmekte olan piyasa para birimleri karşısındaki doların değerini artırması nedeniyle ülkeler için hala bir sorun olmaya devam ediyor.

Bank for International Settlements (BIS) tarafından yayınlanan verilere göre, ABD dışında 12,9 trilyon dolarlık dolar cinsinden borç bulunmakta. Yaklaşık yarısının da önümüzdeki yıl içinde yeniden finanse edilmesi gerekmekte.

Ddaha güçlü ekonomiler de sıkıntı hissediyor

Gelişmiş ekonomilerde borçlanma, Covid öncesi seviyelerin üzerinde kalmaya devam ediyor. ABD Kongre Bütçe Ofisi, Amerika’nın nüfusun yaşlanmaya devam etmesi nedeniyle bütçe açığının GSYH’ye oranının mevcut %6’sından 2053 yılında %10’unu bulacağını öngörüyor.

IIF’de Emre Tiftik ve Dünya Bankası’ndan Ayhan Kose, kendi para birimlerinde borç alan İngiltere ve ABD gibi ülkelerin, gelişmekte olan piyasalar gibi aynı finansman zorluklarıyla karşılaşmadığını belirtiyor.

Ancak borçlanma sarhoşluğunun bir bedeli var ve gelişmiş ekonomiler için bu bedel, daha zayıf büyüme ve daha fazla vergi ödeyenlerin nakitlerinin borç hizmetine ayrılmasıyla kamu hizmetlerini finanse etmek için daha az para.

İngiltere’nin örneği çok çarpıcı. Kasım 2020’de, OBR tarafından 2023-24 için borç faizi harcaması sadece 25,5 milyar sterlin olarak tahmin edilmişti. Ancak bu Mart ayında, OBR bu rakamın 94 milyar sterline ulaşacağını tahmin etti.

Bu, borç hizmeti maliyetlerinin GSYH’nın yaklaşık %4,5’ine eşdeğer olabileceği anlamına gelir, bir önceki yılda harcanan %2’nin üzerinde ve II. Dünya Savaşı sonrasının hemen ardından görülen en yüksek seviye.

İngiltere’nin bu yılki borç faizi faturasının tüm eğitim bütçesini aşması beklenmekte.

IIF’den Tiftik, son zamanlarda IMF tarafından “endişe verici” borç seviyeleri için hedef gösterilen ABD için sorunun “taahhütleri yerine getirip getirmeyeceği” olmadığını söylüyor.

“Gerçek sorun, ne kadar çok hükümet gelirini faiz ödemelerine ayırmak istiyoruz? Büyümeyi desteklemek için bu ne kadar faydalı? Bu büyük borç yüklerinin faiz yükü, ele alınması gereken ana soru” diyor.

Borç altında ezilmemek için, politika yapıcılarının büyümeye odaklanmaları gerektiğini ekliyor.

Tiftik şöyle diyor: “Büyümeyi desteklemek için politika yapıcıların etkin bir çevre yaratmaları kritik öneme sahip. Özel sektör, netlik istiyor ve belirsizlikten hoşlanmaz. Bir yatırım kararı alınırken en büyük etken devletin etkin bir çevre yaratması.”

Dünya Bankası’ndan Kose, zamanın zaten tükenmekte olduğunu söylüyor.

“2020’de en derin küresel resesyondan başladık. Bir toparlanma oldu. Bundan sonra büyüme düştü. Her yıl, dünya genelinde önceki yıldan daha zayıf büyüme yaşandı. 2010’larda büyüme yaklaşık %3’tü. “Şimdi %2,5. İngiltere ve Avrupa, büyük demografik zorluklarla, verimlilik sorunlarıyla ve sürekli yatırım büyümesi ile karşılaşıyor.”

Şimdi, diyor, dünya ekonomisi “yüksek borç” nedeniyle kaybedilen bir on yıla sürüklendiği risk altında.

Kose, “2020’lerin ilk yarısını zaten kaybettiğimizi söylemek adil olabilir,” diyor. “Büyük soru şimdi ikincisini kaybedip kaybetmeyeceğimizdir.”

The Telegraph

 


Güncel haberler için bizi takipte kalmayı unutmayın!

Yorum yapın